Yevgeny Onegin’ in ışık tasarımcısı Fuad Gök şu günlerde Ankara dışında görevli olduğu için kendisiyle konuşamadım. Diğer ışık uzmanlarıyla görüştük. Adı üstünde, onların işi aydınlatma. Bizi de kendi konularında aydınlattılar.

Emin Saracoğlu (Baş Işık Uzmanı)- Bizim eğitimimiz burada başlar. Okulu yoktur. Bununla beraber Polatlı’ da Işık ve Ses Eğitimi adı altında ön lisans eğitimi veren yeni bir okul da açıldı.

Bülent Arslan (Kumanda Masası Operatörü) – Ancak orada teorik bilgi veriyorlar. Burada yaptığımız ise hem teknik, hem de sanatsal bir iş. Biz temel elektrik kanunlarını öğrenerek buraya girip, üstüne sahne ışık sistemlerini ve tasarımını öğreniyoruz. Sahne ışıklarını, ışık tasarımcıları ve onların işini uygulayan ışık uzmanlarından oluşan bir ekip olarak yapıyoruz.

E- Benim görevim; ışık tasarımcısının ve dekoratörün istediği malzemelerin alımını yapmak, gerektiğinde tesisat döşeyip alt yapıyı hazırlamak, prova temsil programlarını takip ederek gerekli kontrolleri yapmak oluyor. Tasarımcılığa baş ışık uzmanlığında veya diğer alanlarda yeterli deneyim kazandıktan sonra geçiliyor.

N- Sahne üzerindeki çalışmanızı anlatır mısınız?

E- Buradaki şartların gereği ışıkların yüzde seksenine yakını sabit olarak yerleştirilmiştir. Sahnede 280 adet yerleşik ışık vardır. Bunlar her eserde ortak kullanılan genel ışıklardır, sahne üstünde dururlar. Çünkü bu sahneyi tiyatroyla ortak kullanıyoruz, her gün bazen de günde iki ayrı temsil oluyor. Tümünün değiştirilmesi mümkün olmaz. Belli bir eser için, sabit olan bu ışıklardan başka yapabileceğimiz değişiklikler, ışıklara farklı renkler, yönler ve yol ışığı, çizgi ışık, üçgen, yuvarlak gibi farklı şekiller vermek, spot ve takip ilave etmektir. Hepsi birlikte 300 e yakın ışık kullanıyoruz. Klasik balede fazla ışık değişimi olmaz. Operalarda en fazla gece ve gündüz ışığı ve bir kaç farklı ışık lazım olur. En çok ışık, neo-klasik ve modern dansta kullanılıyor.

Temsil günü dekor hazırlandıktan sonra, en geç saat 16.00 da sahne bize devredilir. Sahne planımıza göre, numaralanmış spotlar belirlenmiş yerlerine takılır, yol ışıkları istenilen verilerde ayarlanarak kulislere konur, sahne üstündeki köprülerdeki ışıklar ve filtreleri takılır, boyutları, netliği kontrol edilir. Bu ön hazırlıktır, saat 19.00 a kadar biter.

N- Temsil başladıktan sonra kumanda masasında neler yapılıyor?

B – Temsilde ben locaların yanındaki ışık kumanda odasında oluyorum. Yanımda bazen tasarımcı, koreograf veya rejisör de olur. Fakat tasarımcının işi eserin tüm ışıklarını belirledikten sonra bitmiş, bilgiler bilgisayara kaydolmuş, iş artık kumanda masasına geçmiştir. Tasarımcı benim yanımda kontrol amaçlı durur. Ben komutları kondüitten alarak ışık değişimlerini yaparım. Balkonun iki yanında ve sahne ağzı üzerindeki köprüde takip spotlarını idare eden arkadaşlarımız durur. Oyun sırasında spot ve ayar değişimleri sahne üstündeki köprü ve kedi yollarından yapılır. Bir de yan ışıklarda değişim olur. Bunlar yön ve renk değişimleridir. Işıkların şiddeti ve sıralaması kumanda masasında bilgisayarda kayıtlıdır. Sanatçının farklı yerde durması halinde ve arızalanan veya dekor çarpmasıyla yönü değişen ışıkları söndürerek farklı spotları oralara yönlendirmek gerektiğinde manuel olarak müdahale ederim.

E- En yoğun çalışma sürecimiz, yeni bir eserin sıfırdan ışık tasarımının yapıldığı günler oluyor. Işıklara karar verilip kayda geçtikten sonra normal çalışma temposuna geçiyoruz. Temsil sırasında sahne tarafında çalışanların sadece kendi bölgelerine, kumanda masasında oturan arkadaşın ise eserin her anına, yönetmen kadar hakim olması gerekiyor.

B- Bizim ekibin iş bölümünü bir araba örneğiyle anlatırsak, arabayı tasarlayan; ışık tasarımcısı, arabanın yapımında kullanılan malzemeyi sağlayan baş ışık uzmanı, parçaların montajını, arabanın bakımını yapanlar; diğer ışık uzmanları, arabayı kullanan şoför de; kumanda operatörü oluyor.

E- Bütün atölyelerde çalışanların, -boyahane, terzihane, demirhane, marangoz, heykeltraş- yani dekor ve kostümleri yapanların, sanatçıların, bütün emeklerinin sonucunu seyirciye göstermek bize düşer. Mesleğimizin önemi buradan geliyor. Sahnedeki her şey ışıkla hayat bulur, canlanır.

B- Bir de mesleğimizle ilgili şunu söylemek gerekir; bu; canlı yayında yapılan bir iştir, hataya yer yoktur.

E- Örneğin terzilerin işinde hata olursa, düzeltme veya yeniden yapma imkanı vardır. Bu dekor için de böyledir. Ama bizde hataya yer yoktur. Eğer bir hata olursa, Allah korusun, tıpkı sanatçının kayması veya sesinin çıkmaması gibi, bütün eseri etkiler.

B- Hepimiz, dikkat isteyen bu işimizi severek yapıyoruz. Bazı seyirciler temsil bittiğinde alkışlarken ışık kumanda odasına dönüp bizi de alkışlar, teşekkür ederler. Bundan büyük bir mutluluk duyarım. Tabi teşekkür almak için yapmayız işimizi ama yine de takdir edilmek hoş bir şey.

Bülent le birlikte locaların yanındaki ışık kumanda odasına geldik.

B- Burası benim küçük stüdyom. Yeni bir eserin ışık tasarımına başlandığında, burada görevli kişi sahnedeki spotları kumandadan yakar, kontrolünü ve gerektiğinde ayarlamasını yapar. Tasarım yapılırken saatlerce bu odadan çıkmadan kayıt yaparız. Şurada 300 spotun kaydının olduğu sahne planımız var. Bu plan üstünde, her birinin nereye, ne renge ayarlandığını not alıp, buna göre temsilleri yürütüyoruz. Bu gördüğünüz elektronik cihazda 512 tane kanal var. 300 üyle bahsettiğimiz sabit ışıklar, diğerleriyle de daha ileri teknolojik robotlar vs. yönetiliyor. Buradan hem programlanmış kaydı yönetirim, hem de bir aksaklık olduğunda manuel olarak müdahale edip düzeltme imkanım olur.

Ekrandan orkestra şefini, kantini ve sahneyi görüyorum. Dördüncü resim, şu anda kamerası arızalı olduğu için karanlık duruyor. O bölüm de normalde sahneyi tepeden gösterir. Seslendirme, video prodüksiyon, kondüitle aynı anda iletişimde oluyorum. Kendi ekibimle ve diğer birimlerle geçen konuşmalarımız yalıtımlı cam sayesinde seyirci tarafına geçmez. Temsilin hiç bir aksaklık olmadan, iyi bir şekilde geçmesi benim için en büyük mutluluktur. Az önce bahsettiğim bazı seyircilerin buraya dönüp bizi de alkışlayıp teşekkür etmeleri bu mutluluğu arttırıyor. İşimizin en keyifli anı budur.