19 ŞUBAT 2016

ŞAPKA-ÇİÇEK GÜZELLERİ

Burası da başka bir alem…5 hanım, önlerinde kumaş, karton, tutkal gibi malzemeler ve çiçek kümelerinden, kreatörün verdiği başlık çizimlerini gerçekleştirmek için arı gibi çalışıyorlar. Opera’ nın tüm atölyelerinde bu arı kovanı hali kesintisiz devam ediyor. Çünkü bir eserin işleri bitince, sıradaki diğer esere başlanıyor.

N- İlknur dikiş makinenden memnun musun?

İ-   Evet çok memnunum. Brother marka, yeni olduğu için arızalanmıyor, işimizi çabuklaştırıyor. Eskileri hem gürültülü çalışıyordu, hem de bu kadar yumuşak hareket etmiyordu. Bu şapkaların kalıplarını Zeynep hanım çıkarttı.

Z-   Şapka kalıplarını genellikle ben çıkartıyorum ama buradaki herkes de yapabilir.İş çok olduğunda aramızda iş bölümü yapıyoruz. Biri kesiyor, biri biçiyor, biri iğneliyor, biri dikişini yapıyor, biri tepesini dikiyor, biri ütüsünü yapıyor. Bazen bir şapkayı tek kişi de yapar ama bu eserde çok şapka olduğu için iş bölümü yapıyoruz. Ortaya çıkan şapkaları kostüm kreatörünün ve kullanacak dansçının onaylaması gerekiyor.

 

İlknur-   Bizde tüm sanatçıların baş ölçüsü vardır. Ona göre yaparız ama yine de bazen kumaşın cinsinden, kullanacak kişinin yüz biçiminden dolayı tam gelmeyebiliyor. Örneğin maskelerde herkesin göz, burun, ağız yeri ve ölçüsü farklı olduğundan, bu oyuntuları kesmeden önce, dansçıları çağırıp, göz, ağız yerlerini işaretliyoruz. Bitince de sahne provasına gönderiyoruz. Sahne provasında biz de bulunuyoruz. Orada da, şapkaların sahnedeki duruşuna göre koreografın onaylaması bekleniyor. Sahnedeki ölçeklerle şapkanın duruşu değişebiliyor. Bazen şapkayı fazla abartılı bulup küçültmemizi veya tam tersini isteyebiliyor. O durumda söküp tekrar çalışıyoruz.

N-   Bu şapkaların işleri bittiğinde atılıyor mu?

İ-     Hayır, saklanır. Bir kısmını başka bir eser için farklı bir modele çevirebiliyoruz. Örneğin bu fesler Seslerle Anadolu’ da kullanılmış. Artık oynanmıyor, etrafını parlak bir kumaşla sarıp kavuk şekline, sıradan bir bezle sarıp köylü şapkasına çevirebiliriz gerektiğinde. Osmanlı’ da şapkalar, giyenlerin yaptığı işi ya da mevkilerini gösteriyormuş. Padişah kavuklarının büyüklüğünün de kazandığı zaferlerin çokluğuna göre değiştiğini duymuştum bir belgeselde. Kütüphanede de bu konuda kitaplar var. Zehra arkadaşımız bir eser için subaşı şapkası yapmıştı. Eserin geçtiği dönemde subaşıların taktığı şapka sivriymiş, başka dönemlerde ise farklı modeller kullanılmış.

İŞTE BU 4 RESİM; ESKİZDEN SAHNEYE, BENİ BU YAZILARA BAŞLATAN HİKAYEDİR.

Bundan sonra İlknur bana şapkaların biçiminin bozulmaması için yaptıkları tela işini gösterdi. Ama tam burada fotoğrafları çektiğim telefonumun şarjı bitti. Tüh!

Önce şapkanın kumaşının tersini seriyor ütü tezgahına, üstüne tela denen yumuşak malzemeyi, şekerli denilen tarafı kumaşın üstüne gelecek şekilde koyuyor. Sonra ütülüyor. Isıyla birlikte tela kumaşa yapışıp sertleşiyor ve esnemesini engelliyor. Bunu yaparken telanın tam kumaş kadar olması şart, yoksa taşan kenarlar masaya yapışıyormuş. Bu işlem ütüyü basıp çekme yöntemiyle yapılıyor, sürülürse kumaşı esnetirmiş. Ama genişlemeyen kumaşta ütüyü sürebiliyor. Bir de kağıt tela varmış ama kumaş olanı yıkanabiliyormuş. Yıkanıp da şekli bozulan şapkalar kalıba giydirilip yüksek ısılı buhar verince eski şeklini alıyor. Lafı gelmişken; Operada bir de, bütün kostümlerin belli aralarla temizlendiği yıkama-kuru temizleme birimi var. Bir gün oraya da gidelim…

 İ-     Yapmakta olduğumuz beyaz şapkalar giyince sönük durdu. Halbuki çizime göre üstü düz kalması lazım. O yüzden tela yapıyorum. Bu tür gereksinimleri görmek için dansçıları çağırmadan önce şapkaları kendimiz deniyoruz. Sonra kreatöre gösteriyoruz. Bazen onun çizerken düşündüğü ile bizim çizimden anladığımız arasında fark olabiliyor. Bazı esnek yada parlak kumaşlarda da model değişik durabiliyor. Bu şapkalar için de esnek kumaş seçildiği için tela yapıyorum.

N-   Amerikan bezi gibi daha sert duran bir kumaş seçilse daha iyi olmaz mıydı bu şapkalar için?

İ-     Olmazdı. O zaman da kostümle şapka kumaşının uyumlu olması şartı giriyor devreye. Hatta kostümle aynı kumaştan olması gerekiyor çoğu zaman. Öyle durumlarda, tela gibi bu ilave işlemleri yapıyoruz. Şapka için sert bir kumaş seçilse, kostümü de o sert kumaştan yapmak gerekir ki, o da iğne geçmez, makine dikmez, vücuda oturmaz.

N-   Sizin işlerinizin inceliklerini biraz olsun anlayabildik İlknur’ cuğum. Çok teşekkür ederim bu açıklamaların için.